AI อ่านใบกำกับภาษีแม่นแค่ไหน? ผลทดสอบกับเอกสารจำลอง 50 ใบ

"AI อ่านใบกำกับภาษีแม่นกี่เปอร์เซ็นต์" เป็นคำถามแรกที่สำนักงานบัญชีถาม บทความนี้ตอบด้วยผลทดสอบของเราเอง พร้อมบอกให้ชัดว่าวัดอะไร และวัดกับเอกสารแบบไหน

ผลทดสอบสรุปว่าอย่างไร

บนเอกสารจำลอง 50 ใบที่ไม่เคยใช้ปรับระบบ ข้อมูลที่ส่งกลับถูกต้อง 99.7% เมื่อให้โค้ดตรวจทุกใบ และให้คนดูเฉพาะใบที่ระบบแจ้ง

ข้อจำกัดที่ต้องอ่านคู่กันเสมอ

• ทั้งหมดเป็นเอกสารจำลอง ไม่ใช่เอกสารจริงของลูกค้า
• 99.7% นับเป็นรายช่องข้อมูล และถือว่าคนตรวจแก้ใบที่ถูกแจ้งได้ถูกต้อง
• ผลกับเอกสารจริงยังรอทดสอบ และอาจต่ำกว่านี้
• ตัวเลขในตารางเป็นของโมเดลหลักที่เราเลือกใช้

เราทดสอบอย่างไร

เราสร้างเอกสารบัญชีภาษาไทยจำลองพร้อมเฉลยที่ซ่อนไว้ แล้วให้โมเดลอ่านโดยไม่เห็นเฉลย ชื่อ เลขเอกสาร และตัวเลขทั้งหมดเป็นของสมมติ ทุกใบผ่านกฎตรวจตัวเลขก่อนเข้าชุด เพื่อให้แน่ใจว่าเฉลยถูก

เอกสารมีทั้งใบกำกับภาษี ใบเสร็จ บิลเงินสด ใบแจ้งหนี้ ใบลดหนี้ ใบเพิ่มหนี้ และ 50 ทวิ ในสภาพต่างๆ เช่น สแกนเอียง รูปถ่ายมือถือมีเงา กระดาษความร้อนซีด ลายมือ เลขไทย ตราประทับ และตัวหลอกอย่างเลขใบสั่งซื้อหรือยอดเงินทอน

ชุด 50 ใบนี้เป็นชุด held-out คือออกแบบใหม่ทีละใบและไม่เคยใช้ปรับพรอมต์ รันครั้งเดียวด้วยพรอมต์และกฎที่ล็อกไว้ ส่วนชุดหลัก 100 ใบที่ใช้ปรับพรอมต์มา 4 รอบ โมเดลหลักผ่านเอง 73 จาก 80 ใบที่อ่านได้ ตัวเลขนั้นถือเป็นเพดานบน ไม่ใช่คำสัญญา เพราะระบบที่ปรับโดยดูข้อสอบชุดเดิมย่อมเก่งข้อสอบชุดนั้นเกินจริง

ผลลัพธ์ 4 แบบคืออะไร และแต่ละโมเดลได้เท่าไร

เรานับผลเป็นรายใบ เพราะผิดช่องเดียวก็ทำให้ทั้งใบใช้ลงบัญชีไม่ได้ เอกสารที่อ่านได้แต่ละใบจะตกอยู่ในหนึ่งใน 4 แบบนี้

1. ถูก และผ่านเอง ไม่ต้องใช้คน
2. ผิด แต่ระบบจับได้ คนเสียเวลาแก้ แต่ข้อมูลผิดไม่หลุด
3. ถูก แต่ถูกส่งให้คนดูเปล่าๆ เสียเวลาโดยไม่จำเป็น
4. ผิด และหลุดผ่านไปเงียบๆ แพงที่สุด

ช่องที่ใช้ลงบัญชีในที่นี้คือ ยอดเงิน วันที่ เลขที่เอกสาร เลขผู้เสียภาษี และชื่อผู้ขาย

"ความผิดที่หลุดเงียบๆ" คืออะไร ทำไมสำคัญที่สุด

คือใบที่ข้อมูลผิด แต่ไม่มีอะไรเตือน ไม่มีใครเปิดดู แล้วไหลเข้ารายงานภาษีซื้อ ภ.พ.30 และงบการเงิน กว่าจะเจอก็ตอนกระทบยอดกับคู่ค้าหรือตอนถูกตรวจ ใบที่ถูกจับได้เสียเวลาไม่กี่นาที ใบที่หลุดเงียบๆ ต้องย้อนแก้หลายจุด

คำถามที่ควรถามผู้ให้บริการ AI จึงไม่ใช่แค่ "แม่นกี่เปอร์เซ็นต์" แต่ต้องถามต่อว่า "หลุดเงียบๆ กี่ใบ และเป็นช่องอะไร"

ความผิดหลุดเงียบๆ 2 ใบของโมเดลหลักไม่กระทบการลงบัญชี ใบแรกเป็น 50 ทวิ ที่ตัวเลขทุกแถวถูก แต่มีแถว "เงินเดือน" ที่ไม่มีตัวเลขเพิ่มเข้ามา ใบที่สองคัดลอกเบอร์โทรศัพท์ติดมากับที่อยู่

ส่วนโมเดลที่ 2 มี 5 ใบที่กระทบการลงบัญชี เช่น อ่านเลขที่เอกสาร TI69-0147 เป็น T169-0147 (ตัว I กับเลข 1) อ่านชื่อบริษัทที่ลงท้ายว่า "แคเทอริ่ง" เป็น "เทรดดิ้ง" และเติมแขวงกับเขตในที่อยู่ขึ้นมาเอง ทุกข้อผ่านการตรวจตัวเลขได้หมด เพราะตัวเลขไม่ได้ผิด

โค้ดตรวจอะไรได้ และอะไรที่โค้ดตรวจไม่ได้

โค้ดตรวจได้ทุกอย่างที่มีกฎตายตัวหรือคำนวณได้ แต่ตรวจไม่ได้ว่าตัวอักษรที่อ่านมาตรงกับภาพไหม

ในชุด held-out เลขผู้เสียภาษีที่โมเดลหลักอ่านหลักหายไป 2 ใบ ถูกหลักตรวจสอบจับได้ทั้งคู่ และยอดรวมที่อ่านผิดถูกจับด้วยผลรวมและยอดตัวอักษร

ตัวอย่างกฎหัก ณ ที่จ่าย (ตัวเลขสมมติ): ค่าบริการก่อน VAT 25,000 บาท VAT 7% 1,750 บาท รวม 26,750 บาท ถ้าอัตราหักคือ 3% ยอดหักต้องเป็น 3% ของ 25,000 = 750 บาท ถ้าอ่านได้ 802.50 บาท ซึ่งเท่ากับ 3% ของยอดรวม VAT พอดี โค้ดจะแจ้งทันที อัตราจริงขึ้นกับประเภทเงินได้ ดูอัตราภาษีหัก ณ ที่จ่าย

ความผิดในช่องสำคัญไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะใบกำกับภาษีที่มีข้อความไม่ถูกต้องหรือไม่สมบูรณ์ในส่วนที่เป็นสาระสำคัญ นำภาษีซื้อมาหักไม่ได้ (ประมวลรัษฎากร มาตรา 82/5 (2))

AI อ่าน โค้ดตรวจ คนยืนยัน ทำงานอย่างไร

แบ่งงานให้แต่ละฝ่ายทำสิ่งที่ตัวเองทำได้ดีที่สุด

1. AI อ่านและคัดลอกตามที่เห็นเท่านั้น ห้ามคำนวณเติม ห้ามแก้ตัวเลขให้ลงตัว อ่านไม่ออกให้เว้นว่างและบอกเหตุผล
2. อ่านยอดเงินซ้ำเมื่อไม่มียอดตัวอักษร เช่น สลิปจากเครื่องเก็บเงิน ถ้าสองรอบไม่ตรงกันจะถูกแจ้ง
3. โค้ดตรวจตามกฎ ในตารางด้านบน
4. ไม่มีเหตุให้ตรวจ ใบนั้นพร้อมส่งออก มีอย่างน้อยหนึ่งเหตุ ใบนั้นไปรอคนตรวจพร้อมเหตุผล
5. คนแก้หรือยืนยัน แล้วจึงส่งออก

ขั้นที่ 3–5 คือส่วนที่เปลี่ยน 98.0% ของโมเดลอ่านอย่างเดียว เป็น 99.7% ในชุด held-out

ผลทดสอบบอกอะไรเราบ้าง

• รู้ตัวเมื่ออ่านไม่ได้สำคัญพอๆ กับอ่านถูก โมเดลหลักไม่ใส่ค่าขึ้นมาเองเลยในช่องที่อ่านไม่ได้ แม้แต่ใบลดหนี้เลขไทยที่อ่านยาก ก็เลือกบอกว่าอ่านไม่ออก ใบนั้นจึงไปถึงคนตรวจ
• โมเดลที่ 2 ทำได้ดีขึ้นบนชุดนี้เมื่อเทียบกับชุดหลัก และแทบไม่เดา แต่ความผิดที่หลุดอยู่ในช่องที่โค้ดตรวจไม่ได้
• ฟรีไม่ได้แปลว่าถูกที่สุด โมเดลที่ 3 ต้องส่งให้คนดูบ่อยกว่าและเดาช่องที่อ่านไม่ได้บ่อยกว่า อาจใช้เป็นขั้น OCR ร่วมกับโมเดลอื่นได้แต่ต้องวัดแยก ต้นทุนจริงของงานนี้คือเวลาคนตรวจ ไม่ใช่ค่าโมเดล

สำนักงานบัญชีควรตรวจงานที่ AI อ่านอย่างไร

ใช้รายการนี้ได้ ไม่ว่าจะใช้ระบบของใคร

• ถามว่าตัวเลขความแม่นวัดกับเอกสารแบบไหน และมีความผิดหลุดเงียบๆ กี่ใบ
• ทดลองกับเอกสารจริงของสำนักงาน 30–50 ใบที่ทำเฉลยไว้เอง ใส่ใบยากและใบที่อ่านไม่ได้จริงลงไปด้วย
• ใช้สายตาตรวจช่องที่โค้ดตรวจไม่ได้ คือเลขที่เอกสาร ชื่อผู้ขาย และสาขา โดยเฉพาะใบที่ใช้ขอคืนภาษีซื้อ
• สุ่มเปิดดูใบที่ "ผ่านเอง" เป็นระยะ เพราะความผิดเงียบๆ ซ่อนอยู่ในกองนี้
• หาเอกสารซ้ำ (ผู้ขายเดียวกัน เลขที่เดียวกัน) ก่อนลงรายงานภาษีซื้อ

ขั้นตอนทั้งเดือนตั้งแต่รับเอกสารจนปิดงวด อ่านต่อได้ที่สำนักงานบัญชีลดเวลาคีย์เอกสารได้อย่างไร

ผลกับเอกสารจริงเป็นอย่างไร

ยังไม่มี ขั้นต่อไปของเราคือทดสอบกับเอกสารจริงด้วยวิธีเดียวกับที่เล่าในบทความนี้ เอกสารจริงมีความแปลกที่เอกสารจำลองไม่ได้จำลองไว้ ผลจึงอาจต่ำกว่าที่รายงานในหน้านี้ เมื่อมีผลแล้วเราจะรายงานแยกให้เห็นชัด

ถ้าอยากเห็นผลกับเอกสารของสำนักงานคุณเอง ร่วมทดสอบได้ เราเสนอราคาต่อเอกสารหลังทดลองกับเอกสารจริง และยึดหลัก "ข้อมูลผิด เราแก้ให้ฟรี" ส่วนเรื่องข้อมูล เราดูแลตาม PDPA และตกลงรายละเอียดกันก่อนเริ่มทดลอง